Mạng xã hội không được yêu cầu cung cấp hình ảnh, video chứa nội dung giấy tờ tùy thân để xác thực

(Ảnh minh họa)

Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành "tài sản số" có giá trị, việc xác lập một hành lang pháp lý rõ ràng để bảo vệ thông tin riêng tư là yêu cầu cấp thiết. Đặc biệt, khi các nền tảng mạng xã hội đang phát triển mạnh mẽ, đi kèm với đó là những lo ngại về tình trạng thu thập, sử dụng và thậm chí là mua bán dữ liệu người dùng một cách thiếu kiểm soát.

Trên thực tế, không ít người dùng Việt Nam vẫn có thói quen cung cấp hình ảnh căn cước, giấy tờ tùy thân khi được các ứng dụng yêu cầu xác minh. Điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro khi thông tin có thể bị đánh cắp, giả mạo, hoặc rơi vào tay các tổ chức có mục đích xấu.

Trong bối cảnh đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (Luật số 91/2025/QH15) đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 9 vào ngày 26/6/2025 và sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Đây sẽ là công cụ hữu hiệu giúp người dùng mạng xã hội có quyền nói “không” trước những yêu cầu vô lý, đồng thời buộc các nền tảng phải tôn trọng quyền riêng tư của người sử dụng.

Trong đó, tại Điều 29 (Mục 2, Chương II) quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ mạng xã hội và truyền thông trực tuyến trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của người sử dụng tại Việt Nam. Đây là một trong những điều khoản trọng tâm, trực tiếp siết chặt hoạt động thu thập, xử lý dữ liệu người dùng trên các nền tảng công nghệ, đặc biệt trong bối cảnh nhiều vi phạm liên quan đến quyền riêng tư vẫn đang diễn ra phổ biến.

Một trong những nội dung nổi bật là việc cấm tuyệt đối hành vi yêu cầu người dùng cung cấp hình ảnh hoặc video chứa thông tin toàn bộ hay một phần giấy tờ tùy thân để xác thực tài khoản. Quy định này đặt dấu chấm hết cho thực trạng lâu nay khi một số nền tảng mạng xã hội, điển hình như Facebook, LinkedIn thường xuyên yêu cầu người dùng gửi ảnh căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy phép lái xe để "xác minh danh tính". Nếu không cung cấp giấy tờ tùy thân, tài khoản có thể bị khóa vĩnh viễn với lý do "vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng", dẫn đến không ít hệ lụy đối với người dùng.

Điều 29, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (Luật số 91/2025/QH15) cũng đã đưa ra nhiều nghĩa vụ cụ thể nhằm tăng cường tính minh bạch và quyền kiểm soát của người dùng đối với dữ liệu cá nhân. Theo đó, các nền tảng cung cấp dịch vụ mạng xã hội, dịch vụ truyền thông trực tuyến có trách nhiệm sau đây để bảo vệ dữ liệu cá nhân, cụ thể:

Thông báo rõ ràng nội dung dữ liệu cá nhân thu thập khi chủ thể dữ liệu cá nhân cài đặt và sử dụng mạng xã hội, dịch vụ truyền thông trực tuyến; không thu thập trái phép dữ liệu cá nhân và ngoài phạm vi theo thỏa thuận với khách hàng;

Không được yêu cầu cung cấp hình ảnh, video chứa nội dung đầy đủ hoặc một phần giấy tờ tùy thân làm yếu tố xác thực tài khoản;

Cung cấp lựa chọn cho phép người dùng từ chối thu thập và chia sẻ tệp dữ liệu (gọi là cookies);

Cung cấp lựa chọn “không theo dõi” hoặc chỉ được theo dõi hoạt động sử dụng mạng xã hội, dịch vụ truyền thông trực tuyến khi có sự đồng ý của người sử dụng;

Không nghe lén, nghe trộm hoặc ghi âm cuộc gọi và đọc tin nhắn văn bản khi không có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu cá nhân, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

Công khai chính sách bảo mật, giải thích rõ cách thức thu thập, sử dụng và chia sẻ dữ liệu cá nhân; cung cấp cho người dùng cơ chế truy cập, chỉnh sửa, xóa dữ liệu và thiết lập quyền riêng tư cho dữ liệu cá nhân, báo cáo các vi phạm về bảo mật và quyền riêng tư; bảo vệ dữ liệu cá nhân của công dân Việt Nam khi chuyển dữ liệu xuyên biên giới; xây dựng quy trình xử lý vi phạm về bảo vệ dữ liệu cá nhân nhanh chóng và hiệu quả.

Những quy định này không chỉ góp phần bảo vệ thông tin cá nhân trước nguy cơ bị khai thác, sử dụng sai mục đích, mà còn giải quyết mối lo ngại kéo dài của người dùng mạng xã hội về việc bị theo dõi "âm thầm". Thực tế đã có rất nhiều người dân từng phản ánh việc trao đổi qua tin nhắn hoặc trò chuyện thoại trên nền tảng số có thể dẫn đến việc nhận quảng cáo đúng nội dung vừa nhắc tới là một dấu hiệu cho thấy dữ liệu có thể đã bị phân tích, thu thập và chuyển giao cho các hệ thống quảng cáo hướng mục tiêu mà người dùng không hề hay biết.

(Ảnh minh họa)

Trước khi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được Quốc hội thông qua, nhiều ý kiến chuyên môn đã được đưa ra tại Tọa đàm góp ý dự thảo luật do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia tổ chức vào tháng 4/2025. Tại sự kiện này, đại diện Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 – Bộ Công an) đã thẳng thắn nhận định rằng nhận thức của người dân và doanh nghiệp Việt Nam về quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân vẫn còn nhiều hạn chế.

Hiện nay vẫn còn nhiều người dùng mạng xã hội vô tư công khai các thông tin nhạy cảm như dữ liệu sinh trắc học, lý lịch, tài chính, hồ sơ sức khỏe trên mạng xã hội mà không lường hết được hậu quả. Đây chính là “mảnh đất màu mỡ” cho các phần mềm thu thập dữ liệu tự động hoạt động, từ đó làm gia tăng nguy cơ bị lạm dụng thông tin cá nhân, gian lận tài chính, xâm phạm quyền riêng tư hoặc trở thành mục tiêu của các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi.

Việc Việt Nam chính thức ban hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng đánh dấu một bước tiến lớn trong hệ thống pháp luật, sánh vai với hơn 140 quốc gia trên thế giới đã có quy định tương tự, trong đó có các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia, Singapore...